|
 |
Bebeğin daha kolay çıkmasını sağlamak için uygulanan cerrahi kesiye
epizyotomi adı verilir. Bu kesi her doğumda uygulanmamakla beraber gerekli
durumlarda ve usulüne uygun uygulandığında hem kısa vadeli ve hem de uzun
vadeli avantajlar getiren bir cerrahi müdahaledir.
Ikınmalarla artık bebek iyice perineyi zorlamaya
başladığında epizyotomi için hazırlıklar başlar. Bir enjektör yardımıyla
kesilecek olan bölge iyice uyuşturulur.
 |
 |
| Bebeğin başı (ya da makat
gelişte makatı) çıkmasına yakın epizyotomi makası adı verilen özel bir
makasla bölgeye vajina girişi alt ucundan başlayan ve doktorun seçimine
göre ya 45 derece açıyla yana uzanan (medyolateral tip), ya da direkt
olarak anüse doğru inen (medyan tip) bir kesi uygulanır. |
Keside perinedeki cilt ve
cilt altı dokusu kesilir. Kesinin uzunluğu anne adayının perinesinin
yapısal özellikleri, perine kaslarının durumu ve bebeğin çıkan kısmının
yapısal özelliklerine göre değişir. |
Kesi sonrası perineyi koruyucu manevralarla bebek
doğurtulur. Plasentanın çıkmasından sonra gerekirse lokal anestezi işlemi
tekrarlanarak perinedeki bu kesi usulüne uygun olarak kendiliğinden eriyen
dikiş materyaliyle dikilir.
Epizyotominin amacı nedir?
Epizyotominin amacı bebeğin başı (ya da makat kısmı) çıkarken perine
bölgesinin aşırı gerilmesinin ve yırtılmasının engellenmesidir. Diğer bir
amacı da perine tabanı kaslarının aşırı gerilmesinin önlenerek uzun vadede
oluşabilecek estetik ve yapısal bozuklukların (sistosel, rektosel, desensus;
yani mesane, kalın barsak ve uterus sarkması) en aza indirilmeye
çalışılmasıdır.
Epizyotomi kimlerde uygulanır?
Önceleri her doğum için rutin olarak epizyotomi açılması önerilmekte ve
doktorlar tarafından da hem ilk doğumlara hem de sonraki tüm doğumlara
epizyotomi uygulanmaktaydı. Son yıllarda ise önce ilk doğumdan sonraki
doğumlarda rutin epizyotomi uygulayan doktorların sayısı azalmış ve bunu ilk
doğum da dahil hiçbir doğumda rutin epizyotomi uygulamayan doktorlar takip
etmiştir.
Ancak yine de anne adayının perinesinin dar olduğu, perine kaslarının aşırı
gerildiği, bebeğin başının perineden çıkarken zorlanacak kadar büyük olduğu
durumlarda epizyotomi uygulaması perinenin aşırı yırtılmasını ve uzun vadede
bölgede estetik bozukluklar oluşumunu önlemede oldukça önemli rol oynayan
bir işlem olarak değerini korumaktadır.
Vakum ve forseps gibi müdahaleli uygulamalarda, makat gelişi ile doğum gibi
normalden farklı doğum şekillerinde ise epizyotomi açılmamasının yarardan
çok zarar vereceği kesindir. Prematüre doğumlarda perinenin bebeğin miadında
bebekten daha hassas olan başına baskı yapmasını engellemek için epizyotomi
açmak oldukça etkili bir uygulamadır.
Doğumun hızlı gerçekleşmesinin gerektiği durumlarda ise (fetal distres gibi)
epizyotomi mutlaka açılır.
Epizyotomi uygulanmadığı durumlarda ne olur?
Epizyotomi açılmadığı durumlarda özellikle ilk doğumda büyük olasılıkla
yırtık meydana gelir. Oluşan bu yırtığın büyüklüğü baş çıkarken doktor
tarafından uygulanan perine koruma tekniğine, anne adayının doğum sayısına,
perinenin yapısal özelliklerine ve bebeğin başının (ya da makatının) yapısal
özelliklerine bağlıdır. Oluşan yırtıklar genellikle yüzeyeldir. Ancak bazı
durumlarda, özellikle perine dokusunun sert olduğu ve/veya bebeğin başının
nispeten büyük olduğu durumlarda epizyotomi açılmasının gecikmesi ya da hiç
açılmaması vajinanın derinliklerine kadar giden, ya da anüs sfinkterinin
(anüs sfinkteri istemsiz dışkılamayı engelleyen bir kas yapısıdır) ve hatta
rektum (kalın barsağın son kısmı) duvarının yırtılmasına kadar varabilen
yırtıklara neden olabilmektedir.
Bu yüzden epizyotomi açılmasının gerekli olmadığı yönünde karar verilirken
kar/zarar oranı hesaba katılır ve oluşacak yırtık açılacak kesiden daha kötü
olacaksa epizyotomi açılır. Epizyotominin diğer bir amacı da perinenin
estetik görüntüsünü mümkün olduğunca korumaktır. Bu yüzden perine kaslarının
aşırı gerili olduğu durumlarda bölgedeki gerilmeyi önlemek için epizyotomi
mutlaka açılır. Zira perine kasları aşırı gerildiklerinde eski şekillerine
çok zor geri dönmekte ve bölgede yapısal ve işlevsel bozukluklar meydana
gelebilmektedir.
Epizyotomi iyileştiğinde iz kalır mı?
Epizyotomi iyileşmesi sonrasında kesi usulüne uygun dikildiğinde, anne
tarafından doktorun önerdiği şekilde bakımı yapıldığında bölgede kesi hattı
boyunca çizgi şeklinde bir iz kalır. Bu izin derinliği bir yandan bireysel
özelliklere öte yandan epizyotomi açılırken kullanılan teknik ve tamir
esnasında kullanılan dikiş materyalinin kalitesine göre değişir. Bazı
kadınlarda ne kadar iyi bir teknik uygulanırsa uygulansın bünyenin aşırı
nedbe dokusu oluşturma özelliği nedeniyle derin bir iz kalabilir. Bazı
kadınlarda ise neredeyse epizyotomi yapılmadığını düşündürecek kadar az iz
kalır.
Epizyotomi sonrası ne gibi istenmeyen durumlar oluşabilir?
Epizyotominin tamiri sonrası en sık görülen yakınma ağrıdır. Ancak bu ağrı
genellikle ağrı kesicilere iyi cevap verir. Bölgeye buz torbası tatbiki ya
da sprey şeklinde anestezik ilaç uygulanması da faydalı olabilir. Ağrı
kesicilere cevap vermeyecek kadar şiddetli olan ağrılarda ise bölgede
hematom (kan birikmesi) söz konusu olabilir. Hematom epizyotomi dikilirken
farkedilmeyen bir atardamarın açık kalması sonucu kanamanın devam etmesi ve
epizyotomi bölgesinde hapsolması sonucu oluşur. Tedavi için epizyotomi
kesisi yeniden açılarak damar bulunur ve bağlanarak epizyotomi yeniden
kapatılır.
Diğer istenmeyen durumlar arasında en önemlisi epizyotomi kesisinin
dikişlerinin kendiliğinden açılmasıdır. Bunun da en sık nedenleri bölgede
enfeksiyon oluşması ve bu enfeksiyonun kendiliğinden eriyen dikiş
materyalini iyileşme meydana gelmeden eritmesi, bölgedeki kanama ve
hematomun dikişleri zayıflatmasıdır. Bazen de doğum sonrası çok erken
dönemde cinsel ilişkiye girilmesi de etken olabilmektedir. Tedavide
epizyotomi bölgesi temizse yani bölgede enfeksiyon bulgusu yoksa dikişler
tekrar atılabilir. Enfeksiyon olduğu durumlarda dikişler yeniden konmadan
önce bölgenin enfeksiyondan arındırılması için antibiotik tedavisi, pansuman
ve enfekte dokuların kesilip atılması gerekir. Yaklaşık bir hafta sonra
uygun şartlar oluştuğunda ikinci kez dikiş konulabilir.
Epizyotomi açılanlarda uzun dönemde oluşan istenmeyen durumlar arasında en
önemlisi disparonidir (cinsel ilişki esnasında ağrı). Bu da özellikle
usulüne uygun açılmayan ya da iyi dikilmeyen epizyotomilerde ve epizyotomi
bölgesinde enfeksiyon geliştiğinde ortaya çıkan bir durumdur. Bölgenin
açılarak tekrar tamir edilmesi gerekebilir. |
|
